Xanh xanh ngọn đá chạm thiên hà

Động bích long lanh ngọc chói lòa

Chẳng hẹn khói mây thường lẩn quất

Không ngăn cây cỏ mặc la đà

Phong sương càng dãi màu tươi đẹp

Nhật nguyệt chi ngừng bóng lại qua

Chót vót tinh hoa đây đã hẳn

Theo chiều gió lộng vút cao xa.

Đó là những cảm nhận tinh tế về núi Thạch Động trong tác phẩm “Hà Tiên thập cảnh” của Mạc Thiên Tích do Đông Hồ dịch. Thạch Động dưới cái nhìn của Mạc Thiên Tích là một nơi danh thắng độc đáo, có một không hai. Ở đây như có sự tiếp giáp giữa đất với trời. Tuy nhiên, sức quyến rũ của Thạch Động đối với du khách không chỉ là cảnh đẹp nên thơ, mà còn gắn liền với những huyền thoại trong câu chuyện cổ tích nổi tiếng Thạch Sanh và cả những giai thoại dù chưa đầy 100 năm. Hơn thế nữa, ngọn núi này còn thu hút sự quan tâm của nhiều nhà khoa học đến nghiên cứu về lịch sử hình thành của vùng đất này.

Toàn cảnh Thạch Động.

Nằm bên Quốc lộ 80 và cách thị xã Hà Tiên chưa đầy 4km trên đường đi cửa khẩu quốc tế Xà Xía, Thạch Động (xã Mỹ Đức, Hà Tiên, Kiên Giang) là thắng cảnh mà du khách không thể nào bỏ qua khi đến vùng biên giới Tây Nam này. Sở dĩ Thạch Động còn được gọi là Thạch Động Thôn Vân (động đá nuốt mây) bởi vì mặc dù động chỉ ở độ cao 50m, nhưng vào lúc sáng tinh mơ, những tảng mây trắng là là bay qua đỉnh động rồi bị cản. Mây dừng lại rồi từ từ tỏa quanh cửa động gây ấn tượng như miệng động đang nuốt mây.

Từ dưới nhìn lên vách núi có nhiều thạch nhũ hình thù kỳ quái, trong đó có một thạch nhũ giống như bầu vú nước nhỏ giọt quanh năm như dòng sữa mẹ, người dân nơi đây gọi là bầu vú mẹ.

Bên trong động có chùa Tiên Sơn được làm bằng gỗ từ năm 1790 bởi dòng Thiền Lâm Tế đời thứ 41, mái chùa cũng bằng những tấm gỗ ghép lại với nhau rất chắc chắn. Vào năm 2003, chánh điện được sửa lại, nền được lát đá hoa cương. Phía nóc chánh điện có Đại Hồng Chung (chuông) đá tròn vành vạnh, đường kính chừng 4m. Vách chuông có hình cây dùi và nhiều khứa dọc tự nhiên tạo nên đường xoắn ốc, chính nhờ đường xoắn ốc này tiếng chuông sẽ cộng hưởng ngân lên và vang xa.

Theo quan niệm tín ngưỡng, người ta tô vẽ cho những hiện vật bên trong Thạch Động nhiều tên khác nhau như: đường thông thiên (đường lên trời), ánh sáng chiếu vào Thạch Động lung linh huyền ảo; đường thông âm phủ (đường xuống âm phủ) sâu hun hút, nhưng đã bị lấp và tráng xi măng bằng phẳng. Hiện, chỉ còn một đường thông biển sâu chừng 3km mà cửa nhỏ chỉ vừa lọt thân người. 

Thăm Thạch Động, du khách không chỉ ngắm nhìn cảnh đẹp mà còn được nghe truyền thuyết về Thạch Sanh - Lý Thông.

Du khách men theo lối bậc thang nhỏ lên tầng trên nhìn ra bên ngoài hang động, thạch nhũ có hình đầu con đại bàng khổng lồ đang quặp một cô gái, theo truyền thuyết, cô gái ấy là công chúa, Thạch Động là nơi đại bàng giam giữ công chúa.

Đường thông thiên kia là nơi Thạch Sanh xuống động cứu công chúa, mới đây thôi còn có một dây rừng lớn thòng xuống bây giờ đã bị đứt, tương truyền đây là sợi dây mà ngày xưa Thạch Sanh dùng leo xuống hang động đưa công chúa lên.

Đứng dưới chân đường thông thiên nhìn vào vách đá có những dấu như vết chân chim, là nơi Thạch Sanh đánh nhau với chằn tinh, có hình Thạch Sanh tay cầm búa, trên vai vác công chúa để đưa công chúa lên khỏi hang động. Sau khi công chúa bám dây lên khỏi hang, Lý Thông sai người lấp hang, đường xuống âm phủ bị lấp là vậy. Không có đường lên, Thạch Sanh lang thang trong hang động rồi cứu được con vua Thủy Tề, sau đó thái tử mời Thạch Sanh xuống thủy cung theo đường thông biển...

Du khách ra cửa hang động phía sau chánh điện Tiên Sơn, đứng trên vách đá cao cheo leo hóng gió từ biển thổi vào lồng lộng, sẽ nhìn thấy những cánh đồng lúa xã Mỹ Đức xanh ngắt như những ô chữ, những ngôi chùa Khmer mái ngói nhọn đỏ rực, bãi biển Mũi Nai và những hòn đảo ở vịnh Thái Lan tuyệt đẹp...  

THẢO TÂM