Trong thời gian qua, khi đề nghị Iran ngừng thực hiện chương trình hạt nhân không được đáp ứng thì quan hệ giữa quốc gia Hồi giáo này với Mỹ và các nước phương Tây diễn ra ngày càng căng thẳng. Iran lên tiếng đe dọa sẽ đóng cửa eo biển Hormuz nếu lệnh trừng phạt của Mỹ và các nước phương Tây không được dỡ bỏ mà ngày càng tăng lên đối với nước này.

Xét về lịch sử và vị trí địa lý, eo biển Hormuz có vị trí chiến lược rất quan trọng tại khu vực Trung Đông. Eo biển Hormuz nằm giữa vịnh Oman ở phía Đông nam và vịnh Ba Tư ở phía Tây nam; nằm trên bờ biển phía Bắc là Iran và trên bờ biển phía Nam là Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất và Mussandam (một phần đất của Oman). Eo biển mang tên Hormuz chỉ xuất hiện từ thế kỷ thứ XIV, do lấy tên một hải cảng trên đất liền của Iran. Nơi hẹp nhất của eo biển chỉ rộng khoảng 54km.

Eo biển Hormuz.

Ngày nay, khi nền kinh tế thế giới phát triển phụ thuộc rất nhiều vào dầu hỏa, thì con đường vận chuyển hàng hải qua eo biển Hormuz để chở dầu càng có vị trí chiến lược quan trọng. Các quốc gia xuất khẩu dầu và khí đốt lớn trên thế giới như Qatar, Oman, Saudi    Arabia ,… đều phải vận chuyển qua eo biển Hormuz. Mỗi ngày, lượng dầu được chuyên chở qua eo biển này chiếm khoảng 40%, tương đương khoảng 15 triệu thùng dầu xuất khẩu trên thế giới. Tàu bè đi lại trên eo biển này đều phải tuân thủ theo một quy định chung gọi là Quy định phân luồng giao thông (TSS). Quy định này phân chia vùng nước trong eo biển thành 2 luồng giao thông riêng biệt nhau nhằm tránh tàu bè đi lại va chạm nhau. Cũng theo quy định này, luồng tàu chạy trong eo biển chỉ rộng khoảng 10km; chia ra mỗi luồng tàu ra, tàu vào rộng khoảng 3km; giữa 2 luồng này có một vùng đệm cách ly rộng khoảng 3km. Do eo biển hẹp nên theo Công ước của Liên Hiệp Quốc về Luật Biển năm 1982, các tàu bè đi qua eo biển thuộc vùng lãnh hải của Iran và Oman. Trên bán đảo Mussandam, Oman đã bố trí một đài radar để giám sát việc thực thi Quy định phân luồng giao thông (TSS) trong eo biển. Trong eo biển này, Iran có đảo Hormuz (thuộc tỉnh Hormozgan) khá lớn, có diện tích khoảng 42km2.

Vào cuối năm 2011, Iran đã tổ chức cuộc tập trận Velayat-90 kéo dài 10 ngày trong vùng eo biển Hormuz với sự tham gia của nhiều tàu chiến, máy bay và các loại khí tài hiện đại của lực lượng hải quân. Đô đốc Habibollah Sayayri - Tư lệnh Hải quân Iran - cho biết, việc Iran tập trận trong vùng eo biển Hormuz là nhằm mục đích kiểm tra khả năng đóng cửa eo biển này khả thi đến mức độ nào. Phó Tổng thống thứ Nhất của Iran Reza Rahimi đã dọa cắt đường lưu thông vận chuyển dầu hỏa qua eo biển Hormuz nếu Mỹ và các nước đồng minh thực hiện việc cấm vận xuất khẩu dầu hỏa của Iran. Những tuyên bố trên đã làm cho Mỹ và các nước đồng minh hết sức lo ngại.

Tuy nhiên, theo luật pháp quốc tế, Iran không thể đơn phương quyết định đóng cửa tuyến đường biển này bởi một phần của nó nằm trong vùng biển Oman. Hiện nay, Hạm đội 5 của Mỹ đang đồn trú tại Bahrain, trên vịnh Ba Tư được trang bị hơn 20 tàu chiến, máy bay chiến đấu và hơn 15.000 quân. Các nhà phân tích cho rằng, Hạm đội 5 của Mỹ có khả năng ngăn chặn nỗ lực đóng cửa eo biển Hormuz của Iran. Các nước phát triển có dầu hỏa vận chuyển qua đây, nếu bị ảnh hưởng bởi đe dọa của Iran chắc chắn cũng sẽ liên kết với Mỹ. Các nhà phân tích quốc tế cho rằng, khó có khả năng Iran đóng cửa eo biển Hormuz, vì không chỉ có Mỹ và các nước đồng minh mà rất nhiều nước khác trên thế giới, kể cả Iran cũng bị thiệt hại.

TRUNG HƯNG tổng hợp