Trong những năm 1972-1973, đã xảy ra cuộc khủng hoảng năng lượng gây tác động nghiêm trọng đến nền kinh tế thế giới. Chính trong bối cảnh đó, ý tưởng phát triển kinh tế xanh đã được đưa ra nhưng chưa thu hút nhiều sự quan tâm của cộng đồng quốc tế.

Trong những năm gần đây, khi “nền kinh tế nâu” chủ yếu dựa vào khai thác và sử dụng nguyên liệu hóa thạch ngày càng bộc lộ nhiều bất cập, không đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững. Đặc biệt, sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008-2009, phát triển kinh tế xanh đã trở thành chủ đề quan tâm hàng đầu của cộng đồng quốc tế và được coi là một trong những ưu tiên chính trong chính sách tái cơ cấu kinh tế của nhiều quốc gia cũng như giải quyết các thách thức toàn cầu đang nổi lên như biến đổi khí hậu, an ninh năng lượng, an ninh lương thực,…

Một cơ sở sản xuất năng lượng sinh học ở Mỹ.

Cho đến nay tuy có nhiều định nghĩa khác nhau, nhưng nhìn chung, các khái niệm về kinh tế xanh đều nhấn mạnh đến yếu tố bảo vệ môi trường và hoạt động sản xuất, kinh doanh thân thiện với môi trường. Theo Chương trình Môi trường Liên Hiệp Quốc (UNEP), kinh tế xanh là một nền kinh tế hướng tới mục tiêu cải thiện đời sống con người và tài sản xã hội, đồng thời chú trọng giảm thiểu những hiểm họa môi trường và sự khan hiếm tài nguyên.

Thời gian qua, tại các diễn đàn quốc tế và khu vực, phát triển bền vững gắn với kinh tế xanh và tăng trưởng xanh ngày càng được thảo luận rộng rãi. Các cơ quan Liên Hiệp Quốc đóng vai trò đi đầu trong các nghiên cứu mang tính định hướng về kinh tế xanh. Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD), G20… cũng thúc đẩy chương trình nghị sự về kinh tế xanh. Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) xác định các nội dung về phát triển bền vững, chú trọng vấn đề môi trường là một trong những chủ đề thảo luận chính và là một trong ba ưu tiên của APEC trong năm 2011. Tuy có mức độ quan tâm và triển khai trên thực tế khác nhau, nhưng nhìn chung, các nước phát triển đều ủng hộ phát triển kinh tế xanh, coi đây là một trong những nội dung của tái cơ cấu kinh tế nhằm phục hồi kinh tế trong giai đoạn hậu khủng hoảng tài chính toàn cầu cũng như duy trì lợi thế cạnh tranh trong nền kinh tế thế giới. Ưu tiên phát triển kinh tế xanh của các nước phát triển chủ yếu tập trung vào ba lĩnh vực: Công trình tiết kiệm năng lượng, năng lượng tái tạo, giao thông bền vững. Sau cuộc khủng hoảng tài chính thế giới 2008-2009, nhiều nước phát triển đã dành một khoản ngân sách đáng kể trong các gói kích thích kinh tế cho các lĩnh vực kinh tế xanh. Mỹ đã dành 95 tỉ USD trong gói kích thích kinh tế trị giá hơn 700 tỉ USD để phát triển các ngành năng lượng tái tạo và sản xuất tiết kiệm năng lượng; EU đầu tư 105 tỉ euro vào kinh tế xanh với mục tiêu giảm 20% lượng khí thải nhà kính, tăng năng lượng tái tạo lên 20% trong tổng tiêu thụ năng lượng của cả khối vào năm 2020. Bên cạnh đầu tư vốn, các nước phát triển chú trọng sử dụng các chính sách đòn bẩy, đặc biệt là thuế và hạn ngạch khí thải để khuyến khích chuyển dịch cơ cấu sản xuất và tiêu dùng sang các ngành, các lĩnh vực và sản phẩm nhằm xanh hóa nền kinh tế.

Bên cạnh thúc đẩy kinh tế xanh trong nước, nhiều nước phát triển còn sử dụng kinh tế xanh như một công cụ để tạo lợi thế trong quan hệ kinh tế quốc tế, như đưa ra các yêu cầu về phương pháp sản xuất, khai thác và chế biến sản phẩm không gây ảnh hưởng đến môi trường; áp dụng chính sách bảo hộ đối với các ngành kinh tế sạch; gắn các điều kiện môi trường vào các thỏa thuận kinh tế với các nước đang phát triển.

Hiện nay, một số nước đang phát triển đã đưa kinh tế xanh vào các chương trình, kế hoạch phát triển quốc gia trung hạn và dài hạn. Tuy nhiên, các nước đang phát triển hiện đang thiếu vốn, công nghệ, nhân lực… nên năng lực phát triển kinh tế xanh cũng còn hạn chế.

Phát triển kinh tế xanh đang là xu hướng tất yếu của các nước trên thế giới để bảo vệ sự sống của con người trên hành tinh chúng ta nhằm chống lại biến đổi khí hậu và tác động của môi trường. Việt Nam cũng đang đẩy mạnh phát triển kinh tế xanh, bảo vệ môi trường sinh thái, tích cực góp phần cùng với cộng đồng quốc tế xây dựng nên hành tinh xanh.

TRUNG HƯNG tổng hợp