Hằng năm, cứ đến lễ hội Óc Om Bóc các tỉnh, thành có đông đồng bào Khmer đều tổ chức đua ghe ngo truyền thống. Nói đến ghe ngo ở khu vực ĐBSCL, không thể không nhắc đến người nghệ nhân trẻ được nhiều người biết đến, nghệ nhân Danh Vũ ở khu vực 5, phường 10, TP.Sóc Trăng, tỉnh Sóc Trăng.

Sinh ra và lớn lên trong một gia đình có truyền thống đóng ghe ngo nên anh Vũ được thừa hưởng một kho tàng về kỹ thuật và công đoạn cơ bản để đóng một chiếc ghe ngo. Tính đến nay, đã có 4 thế hệ của gia đình anh theo nghề này, từ đời ông cố của anh. Đời trước truyền lại đời sau, người đời sau học lại tiếp tục nâng tầm cho nghề “bí truyền” của dòng họ được duy trì, phát triển. Để trở thành nghệ nhân như ngày hôm nay, đối với anh Vũ không phải là dễ dàng. Đó không chỉ là sự thừa hưởng những tinh túy của dòng họ, mà còn là sự đam mê từ chính bản thân người nghệ nhân. Anh Vũ tâm sự: “Ở khu vực ĐBSCL cũng có nhiều nghệ nhân lớn tuổi thành nghề đóng ghe ngo nên để trở thành một người có tiếng trong làng đóng ghe ngo không phải là chuyện đơn giản. Có một thời gian, tôi đã từng bỏ nghề truyền thống của dòng họ vì nghèo, thiếu kinh nghiệm đóng ghe. Khi điều kiện kinh tế khá lên nghề đầu tiên mà tôi nghĩ đến chính là đóng ghe ngo”. Cưới vợ năm 1997 tại Sóc Trăng, nhưng không theo nghiệp đóng ghe ngo mà lại theo bố vợ học vẽ hoa văn, trang trí trong các chùa Khmer. Chính nhờ vẽ hoa  văn trong chùa đã đưa anh đến với nghề truyền thống của dòng họ. Anh Vũ nói tiếp: “Cơ duyên đưa tôi vào nghề là năm 2002, khi chùa Wath Pích (huyện Vĩnh Châu) có nhu cầu đóng ghe nhưng lại không thuê được thợ đóng. Biết tôi là cháu của nghệ nhân Danh Nghiêm, người đóng ghe ngo nổi tiếng ở Kiên Giang, nên nhà chùa đã mời tôi đóng cho chùa chiếc ghe mới để kịp hạ thủy trong mùa Óc Om Bóc 2002”.

Nghệ nhân Danh Vũ.

Trong thời gian đóng chiếc ghe đầu tiên không đêm nào anh có được giấc ngủ ngon lành, lúc nào cũng hồi hộp vì không biết cân, đo, đong, đếm thế nào cho chuẩn, không biết lấy tiền đâu ra đền cho nhà chùa nếu đóng sai chiếc ghe… Trời không phụ lòng người có ý chí, chiếc ghe đầu đời của anh đã hạ thủy an toàn, thậm chí nó còn lướt rất nhanh và nhẹ. Chính những ưu điểm nhanh của chiếc ghe chùa Wath Pích, trong lễ Óc Om Bóc năm 2002 đã hấp dẫn Ban quản trị chùa Trà Quýt (huyện Châu Thành) và mời anh về đóng cho họ. Ba tháng sau, anh đóng chiếc thứ 2 và chính thức trở thành nghệ nhân đóng ghe ngo đời thứ 4 của dòng họ.

Vào những năm 80, ghe ngo chủ yếu ghe ngo độc mộc không phải đóng cách miếng ván ghép như hiện nay. Theo anh Vũ kể lại: Vào những năm 1980, nghệ nhân Danh Nghiêm (ông nội của anh Vũ) đã nảy sinh sáng kiến trong lúc sửa chữa ghe ngo của chùa Cái Đuốc Nhỏ (xã Ngọc Chúc, huyện Giồng Riềng), do kinh phí hạn hẹp nên nhà chùa không thể đóng được chiếc ghe mới mà chỉ có thể sửa chữa. Trong lúc “bí” quá, cách mới đã được làm thử là giữ nguyên bộ khung của chiếc ghe cũ, đục đẽo bớt đi những phần đã xuống cấp và thay vào bằng những miếng ván ghép mới hơn và mỏng hơn. Không ngờ, sau khi hạ thủy trong lễ Óc Om Bóc năm 1985 của tỉnh Kiên Giang, chiếc ghe mới đã khẳng định được sự vượt trội hơn hẳn về tốc độ so với chiếc ghe ngo độc mộc truyền thống. Đến năm 1986, chiếc ghe cải tiến này đã đạt quán quân trong lễ hội Óc Om Bóc tại Sóc Trăng và ghe ngo đóng bằng cách miếng ván ghép đã tồn tại đến ngày nay. Hiện nay trong số gần 100 chiếc ghe của cả ĐBSCL hầu như đã mất bóng chiếc ghe độc mộc truyền thống mà thay vào đó là chiếc ghe ngo ghép ván.

Bằng sự đam mê, niềm nhiệt huyết, sự học hỏi nghiên cứu, sáng tạo nghệ nhân Danh Vũ đã phát triển nghề đóng ghe ngo lên tầm cao mới. Trong số ghe ngo mà anh đóng đa số đều đảm bảo độ bền, tốc độ nhanh. Nếu những năm 1990 để kết thúc đoạn đua 1.200m, một chiếc ghe phải mất 4 phút 30 giây, thì đến nay chỉ mất 2 phút 30 giây (kỷ lục của chiếc ghe chùa Lộ Mới đạt được trong mùa giải Óc Om Bóc  2010 vừa qua). Tính đến nay, anh Vũ đã đóng được trên 50 chiếc ghe ngo ở hầu hết các tỉnh, thành trong khu vực ĐBSCL. Hầu như những chiếc ghe do anh đóng đều thuộc hàng “top ten” trong các giải đua của tỉnh và khu vực như Kos Tung (Cù Lao Dung), Lộ Mới (Thạnh Trị)… Tại giải đua ghe ngo toàn quốc lần thứ nhất vừa được tổ chức tại tỉnh Hậu Giang vừa qua, trong tổng số 10 chiếc ghe tham dự đã có đến 8 chiếc được nghệ nhân Danh Vũ đóng. Không những thế, tốc độ cho những chiếc ghe ngo ngày càng nhanh hơn.

Nói đến nghề đóng ghe ngo, nghệ nhân Danh Vũ tâm sự: “Đóng ghe ngo là nghề truyền thống thấm vào máu của tôi. Hiện nay, tốc độ ghe nhanh nhất đạt 2 phút 30 giây, được xem là nhanh nhưng tôi vẫn phải học thêm. Việc học tập, sáng tạo luôn theo sát trong nghề đóng ghe ngo truyền thống và tôi có nhiệm vụ làm sao tìm ra những kỹ thuật mới để đảm bảo tốc độ nhanh hơn”.

Bài, ảnh: LÝ THEN