Mùa lũ năm nay ở ĐBSCL cao hơn mức trung bình nhiều năm. Những ngày này, nước lũ từ đầu nguồn đang tràn về. Cùng với việc thu hoạch lúa chạy lũ, người dân đang tận dụng lợi thế mùa lũ… để làm giàu.

* Thu hoạch lúa chạy lũ

Tại Hậu Giang, mấy ngày qua, do ảnh hưởng mưa, bão, nước lũ dâng cao làm cho tình hình thu hoạch lúa của nông dân thêm khó khăn. Bà Lê Thị Chanh, ở ấp Trường Hòa A, xã Trường Long A, huyện Châu Thành A cho biết: Khoảng 10 ngày nữa lúa mới đúng ngày cắt, nhưng thấy nước lũ về nhiều nên gia đình vội thu hoạch 3 công lúa lá còn xanh, hột mới ngả vàng. Dù gia đình sử dụng giống lúa hạt dài, nhưng do lúa chưa chín tới chỉ bán được giá 4.500 đ/kg, trong khi lúa đứng không bị ngập nước bán tới giá 4.800-5.000 đ/kg. Bà Chanh cho biết: “Dù giá có rẻ, nhưng cắt lúa xanh còn vớt vát được. Đợi lúa chín, nước lũ về nhấn chìm thì coi như mất hết”.

Không chỉ bà Chanh mà phương châm “xanh nhà hơn già đồng” được rất nhiều người trồng lúa ở Hậu Giang áp dụng trong lúc này. Nhiều nhà nông cho rằng, nếu không thu hoạch xanh, đợi chín tới lúa bị mưa đổ ngã, đen hạt sẽ khó tiêu thụ. Còn nếu bán được thì giá cũng rất thấp, lợi nhuận chẳng được bao nhiêu. Ông Nguyễn Văn Thanh, ở ấp 1B, thị trấn Một Ngàn thu hoạch 9 công lúa Thu đông giống IR 50404, nhưng phân nửa bị ngập nước, lúa ướt bị xuống màu chỉ bán được giá 4.200đ/kg, trong khi các công lúa còn lại không bị đổ ngã và hạt không bị xuống màu, ông bán được giá 4.750đ/kg.

Điều mà nông dân trồng lúa lo ngại trong lúc này là lực lượng thương lái lợi dụng mưa lũ để ép giá nông dân. Chị Phạm Kim Nguyệt, ở ấp Trường Thắng, xã Trường Long A, gieo sạ giống lúa hạt dài, lúa không bị đổ ngã, hạt vàng óng, nhưng lại bán giá thấp hơn 200 đ/kg so với những người bán trước khi có mưa dầm, nước lên cao. Chị Nguyệt cho biết: “Lúa của người chị bạn cũng tốt như lúa của tui vậy, mới suốt ra bán được 5.000 đ/kg, của tui suốt sau một ngày là mưa tới tấp nên giá sụt còn 4.800 đ/kg”. Còn nếu lúa sập, xuống màu hay lúa còn quá xanh thì giá giảm thêm 300-600 đ/kg, như vậy 1 tấn lúa nhà nông mất từ 200.000-600.000 đồng. Đó là chưa kể thất thoát trong khâu thu hoạch khi bị ảnh hưởng mưa, lũ và giá nhân công tăng.

Do ở cuối nguồn, nước lũ chưa ảnh hưởng nhiều, nhưng ông Huỳnh Văn Tân, ở ấp 4, xã Vĩnh Trung, huyện Vị Thủy cũng đang ráo riết thu hoạch diện tích lúa Thu đông gieo sạ. Dù đã thấm mệt, nhưng trên gương mặt ông vẫn ánh lên một niềm vui được mùa, năng suất mang lại khoảng 600 kg/công. Tuy giá lúa ướt hiện nay khoảng 4.600 đ/kg và lúa khô từ 6.200-6.500 đ/kg, nhưng ông không vội bán mà sấy khô để chờ giá. Còn bà Võ Thị Đà, ở ấp 3, xã Vĩnh Thuận Tây phấn khởi cho biết: Vụ này, gia đình làm 2 công lúa. Rất may là thu hoạch sớm không bị lũ làm ngập nên năng suất đến 1,2 tấn. Với giá bán 6.500 đ/kg lúa khô, sau khi trừ chi phí còn lợi nhuận gần 4,5 triệu đồng.

Kỹ sư Trần Hồng Tim, Trưởng Phòng NN&PTNT huyện Vị Thủy, cho biết: Ngành đã phối hợp với chính quyền các xã, thị trấn kiểm tra lại hệ thống đê bao, nhất là các xã vùng trũng để vận động nông dân nạo vét hệ thống kênh mương, gia cố các bờ bao xuống cấp. Do lũ về khá nhanh, nông dân cần chủ động gia cố đê bao, sẵn sàng đối phó khi mực nước lũ dâng cao để bảo vệ diện tích sản xuất, nhất là lúa Thu đông chưa thu hoạch. Trong khi tại huyện Châu Thành A, nhiều khả năng bị lũ tấn công, nhưng huyện còn hơn 4.800ha lúa chưa thu hoạch. Trước tình hình lũ, bão như hiện nay, ông Đặng Kiềm, Trưởng trạm BVTV huyện Châu Thành A khuyến cáo: “Lúa chín khoảng 80% trở lên là có thể thu hoạch. Nếu để lúa chín chẳng may bị đổ ngã, ngập lũ thiệt hại năng suất chắc chắn sẽ nhiều hơn”.

* Thủy sản… trúng giá

Tại 2 tỉnh đầu nguồn An Giang, Đồng Tháp nước lũ đang lên nhanh, chính quyền và người dân đang tất bật phòng, chống và khai thác lợi thế mùa lũ. Dọc theo các xã rốn lũ như Tân Mỹ, Tân Phú, Phú Lợi, Bình Tấn (huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp) hàng ngàn hộ đang triển khai các mô hình làm ăn mùa lũ. Ông Trần Văn Minh, ở xã Phú Lợi cho biết: “Mấy ngày nay nước lũ dâng cao kéo theo nguồn lợi thủy sản nhiều hơn những năm trước, nhờ đó mà dân vùng lũ kiếm sống khỏe ru”. Theo ông Minh, lũ về cũng là lúc người dân nông thôn đã xong mùa vụ, do đó chỉ trông vào khai thác thủy sản để mưu sinh. Năm nay lũ lớn nên ông Minh chuẩn bị đến 10 cái dớn chuyên bắt cá linh. Giá cá linh bán tại đồng từ 30.000-40.000 đ/kg, trừ hết chi phí mỗi ngày ông Minh thu nhập được 200.000-300.000 đồng. Anh Nguyễn Văn Dũng, Bí thư Đảng ủy xã Phú Lợi bộc bạch: “Do lúa đang được giá cao nên mùa lũ năm nay cả xã xuống giống trên 500ha lúa vụ 3, tất cả đều có đê bao chắc chắn không lo bị ngập. Song song đó, xã động viên người dân khai thác lợi thế thủy sản mùa lũ như cá linh, cá lóc, bắt cua, ốc, hái bông điên điển, bông súng… nhằm tăng thêm thu nhập”.

Đi sâu vào huyện Tam Nông (Đồng Tháp) rất nhiều hộ đang hớn hở với mô hình nuôi tôm càng xanh mùa lũ. Ông Dương Văn Diễn, nông dân xã Phú Thành B kéo chúng tôi ra cánh đồng ngập lũ khoe: “Toàn bộ khu vực này là nơi để người dân “hốt bạc” mùa lũ. Năm nay, dự báo lũ cao nên ai cũng mừng vì thuận lợi cho việc nuôi tôm. Riêng gia đình tôi thả nuôi 12ha tôm, hiện thời đang lúc tỉa thưa để bán tôm trứng với giá 110.000-120.000 đ/kg (cao hơn năm rồi 30.000 đ/kg), còn tôm thịt tiếp tục nuôi vài tháng nữa mới thu hoạch, giá bán sẽ cao hơn. Ước vụ này, lời không dưới 400-500 triệu đồng”. Ông Nguyễn Thanh Hồng, Trưởng Phòng NN&PTNT huyện Tam Nông khẳng định, nuôi tôm càng xanh mùa lũ là lợi thế của vùng ngập sâu Tam Nông. Đến nay bà con thả nuôi trên 800ha, nếu tính bình quân lợi nhuận 50-70 triệu đồng/ha, mô hình nuôi tôm giúp bà con cải thiện thu nhập đáng kể trong mùa lũ.

Tại vùng lũ An Giang, người dân cũng đang vào mùa khai thác. Ông Đặng Văn Tính, nông dân xã Khánh Bình, huyện An Phú tâm sự: “Nước lũ nhiều, cá tôm cũng nhiều, do đó chúng tôi tập trung bắt cá lóc loại lớn bán được giá 80.000 đ/kg, còn cá nhỏ để phát triển trong những mùa lũ tới”. Sở NN&PTNT An Giang nhìn nhận, so với vài mùa lũ trước thì năm nay nguồn lợi thủy sản nhiều hơn, đây thật sự là niềm vui cho người dân vùng lũ. Dù vậy, việc khai thác cũng phải chừng mực, theo quy định, không nên đánh bắt vô tội vạ sẽ ảnh hưởng đến nguồn lợi thủy sản lâu dài.

* Làng nghề sôi động

Trong khi đó, các làng nghề “ăn theo” mùa lũ cũng tất bật sản xuất ngày đêm để kịp cung ứng hàng cho khách. Tại các xã Tân Thành, Hòa Long, Long Hậu (huyện Lai Vung, Đồng Tháp), nhiều hộ cũng khẩn trương sản xuất lọp tép. Ông Đặng Văn Lòng, xã Tân Thành, cho biết: “Lũ vừa lên là mối lái khắp nơi điện thoại đặt hàng liên tục. Giá lọp lúc này nhích lên 8.000 đ/cái, cao hơn năm ngoái 2.000 đ/cái. Với giá này, sau khi trừ chi phí còn lời được 4.000 đ/cái”. Theo ông Lòng, lũ càng cao lọp tép sản xuất không đủ bán. Nhiều lúc cả nhà làm không kịp, phải thuê thêm thợ tăng số lượng lên 1.500-2.000 cái lọp/tháng để cung ứng cho khách hàng khắp các tỉnh ĐBSCL.

Làng xuồng xã Long Hậu (Lai Vung, Đồng Tháp) sản xuất đón lũ. Ảnh: N.PHÚ

 Xã Long Hậu là nơi có nghề đóng xuồng nổi tiếng ở huyện Lai Vung (Đồng Tháp). Anh Nguyễn Văn Nê, chủ trại xuồng ở ấp Long Hưng 2 hồ hởi: “Cả tuần nay làm bù đầu, lũ càng lên nhu cầu mua xuồng càng nhiều buộc tụi tui phải đóng cả ban đêm để kịp cung cấp”. Theo UBND xã Long Hậu, lũ về là điều kiện để tăng thu nhập cho làng xuồng. Đàn ông, thanh niên thì làm thợ được 100.000-150.000 đ/ngày. Còn phụ nữ và trẻ em thì chét xuồng, đóng khạp, bào cây… người nào cũng có việc làm. Bởi vậy lũ về ai cũng háo hức.

Ông Đỗ Vũ Hùng, Phó Giám đốc Sở NN&PTNT An Giang, cho biết: Ngoài việc sản xuất lúa vụ 3, tỉnh đang triển khai thêm hàng loạt mô hình khai thác lợi thế mùa lũ như: trồng rau màu, nuôi tôm càng xanh, nuôi lươn, nuôi ếch đồng, trồng rau nhút, sen, trồng cây điên điển bán bông... Ngành nông nghiệp tổ chức dạy nghề, hỗ trợ kỹ thuật… giúp người dân sản xuất. Bên cạnh đó, An Giang còn phát triển nghề chăn nuôi gia súc, gia cầm theo mô hình trang trại như nuôi trâu, bò, heo… dự kiến khoảng 300.000 con. Theo Phòng NN&PTNT huyện Chợ Mới (An Giang), mùa lũ giá các loại rau màu thường tăng cao do ít nơi trồng. Huyện Chợ Mới nhờ lợi thế đê bao chống lũ triệt để nên người dân tăng cường trồng rau màu cho thu nhập cao. Lãnh đạo UBND xã Hội An, huyện Chợ Mới, cho biết: Đến thời điểm này, người dân đã trồng hàng trăm héc-ta rau màu mùa lũ. Thế mạnh của Hội An là trồng kiệu, mỗi héc-ta thu lời khoảng 50 triệu đồng; khoai môn lời khoảng 60 triệu đồng/ha… Cái hay của xứ này là tổ chức được một hệ thống làm ăn “liên kết” chặt chẽ giữa nông dân và thương lái. Rau màu đến kỳ thu hoạch thương lái tới mua tận ruộng, chở đi TP.HCM và các nơi tiêu thụ. Nhờ đó mà cánh đồng Chợ Mới lúc nào cũng tràn ngập rau màu, người dân thu nhập cao.

Ông Đặng Ngọc Lợi, Thường trực Ban chỉ huy PCLB-TKCN tỉnh Đồng Tháp, tiết lộ: “Nếu như những năm 2000, 2001 và 2002… lũ lớn ập đến bất ngờ gây thiệt hại nặng về người và của. Sau đó với sự đầu tư đồng bộ về đường giao thông, đê bao, cụm tuyến dân cư… tất cả đều vượt cao trình lũ năm 2000. Nhờ đó mà những thiệt hại mùa lũ đã giảm đến mức thấp nhất. Dù vậy ngành chức năng vẫn triển khai nhiều phương án đảm bảo an toàn tính mạng cho người dân”.

T.HIỀN - H.SONG - N.PHÚ