Biến đổi khí hậu (BĐKH) đang là một thách thức lớn hiện nay, diễn ra với mức độ ngày càng khốc liệt trên phạm vi toàn cầu. Nhiều nghiên cứu đều nhận định Việt Nam là một trong 5 quốc gia đang phát triển chịu tác động và bị ảnh hưởng nặng nề bởi BĐKH, nhất là do hiện tượng mực nước biển dâng. Trong đó, ngành NN&PTNT là đối tượng bị ảnh hưởng sớm và nặng nề nhất.

Thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia ứng phó với BĐKH, tỉnh Hậu Giang đã xây dựng thành công Kế hoạch hành động ứng phó với BĐKH của tỉnh nhằm đánh giá mức ảnh hưởng của BĐKH và đưa ra các giải pháp thích ứng và giảm thiểu tác động xấu do BĐKH gây ra trên phạm vi toàn tỉnh kể từ nay cho đến cuối thế kỷ 21. Mục tiêu trước mắt là phải tìm ra giải pháp thích nghi và ứng phó BĐKH từ nay cho đến năm 2030. Trên cơ sở đó, đưa ra các cảnh báo, báo động về các hiểm họa do BĐKH, nước biển dâng có thể xảy ra trên địa bàn. Đồng thời, nâng cao nhận thức của người dân về các mối hiểm họa trên, từ đó có các giải pháp phù hợp để ứng phó. Theo đánh giá của các nhà khoa học thì BĐKH sẽ tác động lên hầu hết mọi đối tượng. Đặc biệt, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đối với các đối tượng kinh tế - xã hội trong những năm tới đây mà cụ thể là nền nông nghiệp chủ đạo của tỉnh.

Sản xuất nông nghiệp sẽ khó khăn hơn khi chịu ảnh hưởng của BĐKH.

* Nền nông nghiệp bị ảnh hưởng nặng nề

Theo đánh giá chung, ngành nông nghiệp là một trong số những lĩnh vực chịu ảnh hưởng trực tiếp và mạnh mẽ nhất từ BĐKH. Tác động của BĐKH đến nền nông nghiệp được thể hiện ở một số vấn đề như: vốn đất sử dụng cho nông nghiệp; điều kiện khí hậu ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của cây trồng, vật nuôi; gây khó khăn trong việc cung cấp nước thủy lợi.

Hậu Giang là địa phương có nền nông nghiệp phát triển, do đó BĐKH sẽ gây ra hậu quả xấu đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Theo thống kê, đất nông nghiệp ở Hậu Giang là nhóm đất có quy mô lớn nhất với trên 139.148ha, chiếm 86,9% diện tích tự nhiên của tỉnh, trong đó chủ yếu là đất thấp. Ảnh hưởng của BĐKH, cụ thể là hiện tượng nước biển dâng cao sẽ thu hẹp dần diện tích. Ngoài ra, vốn đất sử dụng cho ngành nông nghiệp cũng sẽ bị tổn thất do các tác động trực tiếp và gián tiếp khác của BĐKH như: hạn hán, lũ lụt, sạt lở… 

Ngoài ra, do Hậu Giang là địa phương có điều kiện tự nhiên phù hợp với các loại cây nước ngọt và ẩm cao như: lúa, cây ăn trái… nên hiện tượng hạn hán kéo dài cùng với việc xâm nhập mặn vào sâu trong đất liền làm cho công tác tưới tiêu gặp khó khăn, ảnh hưởng đến năng suất, sản lượng và có thể dẫn đến nguy cơ mất trắng mùa vụ. Bên cạnh đó, mực nước dâng cao cộng thêm lượng mưa lớn sẽ làm cho dòng chảy sông tăng thêm, uy hiếp các tuyến đê bao và bờ bao dọc sông gây ra hiện tượng ngập úng trên diện rộng. Song song đó, hệ thống đê bao, bờ bao cũng làm cản trở quá trình tiêu thoát nước sau khi nước rút làm thời gian ngập úng lâu hơn bình thường và thời gian gieo trồng tiến hành chậm hơn, làm giảm khả năng quay vòng sử dụng đất, thay đổi cơ cấu mùa vụ. Tác động của BĐKH cũng sẽ ảnh hưởng mạnh đến ngành thủy sản trên địa bàn tỉnh, do môi trường sống thay đổi: nhiệt độ, độ mặn gia tăng sẽ ảnh hưởng mạnh mẽ đến đời sống thủy sinh theo hướng thu hẹp, giảm sản lượng làm cho nguồn sống của người dân nghèo bị suy giảm…

* Giải pháp ứng phó

Theo tính toán của các nhà khoa học, Hậu Giang sẽ bị thiệt hại khoảng 61,5% sản lượng lương thực khi nước biển dâng cao khoảng 75cm (theo kịch bản nước biển dâng đến năm 2100 của Hậu Giang). Nhằm hạn chế sự ảnh hưởng của BĐKH đối với nền nông nghiệp của địa phương, các giải pháp ứng phó đã được đề ra. Trước mắt, phải xây dựng hoàn chỉnh hệ thống cơ sở hạ tầng bảo vệ sản xuất. Thực hiện các chương trình nghiên cứu để nắm bắt các nguyên nhân, chủ động xác định các nguy cơ tiềm ẩn trong sản xuất nông nghiệp, từ đó đề ra các phương án thích hợp ngăn ngừa để có hướng quy hoạch, nạo vét hệ thống kênh mương, xây dựng mô hình kiểm soát lũ, điều tiết nước ở các địa phương bố trí dân cư nông thôn. Tiến hành củng cố và nâng cấp hệ thống cống, trạm bơm điện đảm bảo vững chắc việc bơm nước tưới tiêu phục vụ kịp thời và có hiệu quả cho sản xuất đồng thời khôi phục đường bộ, thủy lợi nội đồng. Ngoài ra, việc ứng dụng khoa học - kỹ thuật vào sản xuất cũng được ưu tiên lựa chọn. Phát triển và sản xuất mới các loại giống cây trồng, vật nuôi, thủy sản có khả năng thích nghi với BĐKH, thích ứng diễn biến thời tiết nhằm hạn chế tối đa các thiệt hại trong sản xuất. Nên khuyến khích người dân ứng dụng các biện pháp kỹ thuật canh tác mới phù hợp và sản xuất theo hướng bền vững tránh hủy hoại, ô nhiễm môi trường. Đồng thời, việc ứng dụng tiến bộ kỹ thuật cũng cần chú ý lựa chọn ứng dụng các biện pháp khoa học kỹ thuật hạn chế việc khai thác quá mức các nguồn tài nguyên đất, nước, sinh vật…

Bên cạnh các định hướng ứng phó lâu dài, UBND tỉnh Hậu Giang cũng đã có hướng chỉ đạo Sở NN&PTNT thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm lồng ghép BĐKH với nhiều lĩnh vực ngay từ thời điểm này. Theo đó, ngành nông nghiệp Hậu Giang cần xây dựng kế hoạch hành động ứng phó BĐKH của ngành. Chú trọng áp dụng công nghệ mới, các giải pháp khoa học kỹ thuật canh tác mới, thời vụ linh hoạt, sử dụng vật tư nông nghiệp thân thiện môi trường, phát triển các loại cây năng lượng sinh học phù hợp với từng vùng và phù hợp với BĐKH, đảm bảo nền nông nghiệp có hiệu quả cao, hàng hóa đa dạng. Cần thực hiện quy hoạch sử dụng đất nông nghiệp, mặt nước nuôi trồng thủy sản, thủy lợi, sắp xếp dân cư có xem xét đến tác động của biến đổi khí hậu. Đánh giá tác động của BĐKH đến hệ thống công trình thủy lợi và công trình cấp nước sạch ở những khu vực chịu nhiều ảnh hưởng, áp dụng các tiến bộ kỹ thuật công nghệ, vật liệu mới và quy trình quản lý khai thác công trình thủy lợi phù hợp với điều kiện BĐKH, nước biển dâng. Tăng cường kiểm soát, áp dụng các giải pháp phòng ngừa bệnh thích hợp để phòng, chống dịch bệnh, quản lý chất thải trong trồng trọt, chăn nuôi để giảm thiểu ô nhiễm môi trường. 

Song song với các giải pháp về cơ chế chính sách, nguồn vốn, nguồn nhân lực… thì nâng cao nhận thức ứng phó với BĐKH cho mọi tầng lớp người dân được xem là rất cần thiết. Bởi lẽ, nguyên nhân chính gây ra tình trạng BĐKH ngày càng nghiêm trọng trong suốt những năm qua được xác định là do con người gây nên. Vì vậy, cần tuyên truyền, phổ biến rộng rãi trong nhân dân sẽ góp phần giúp người dân thay đổi nhận thức, nâng cao hiểu biết, tiếp cận với các hoạt động ứng phó. Từ đó, các giải pháp thích nghi, ứng phó với BĐKH sẽ được cộng đồng hưởng ứng bằng những việc làm, hành động thiết thực góp phần làm giảm nhẹ những tác động của BĐKH ảnh hưởng xấu đến đời sống kinh tế - xã hội trong tương lai…

Bài, ảnh: MỸ AN